Трамптын Украинага кысымы күчөп жатат, бирок энергетикалык объектилерге соккулардын кайра башталышы жана тараптардын пикир келишпестиктери 2026-жылы тынчтыкка жетишүүнү татаалдаштырууда.
1
Reuters агенттиги кабарлагандай, 15-октябрда Владимир Зеленский АКШ президенти Дональд Трамп сунуштаган энергетикалык элдешүүнү улантуудан баш тарткандан кийин Украина Орусиянын мунай иштетүүчү ишканаларына сокку урууну кайра баштады. Рязань шаарындагы мунай иштетүүчү заводго жасалган чабуул Киев менен Вашингтондун мамилеси курчуп, АКШ аскердик жардамды чектей турганын эскертип, Ак үй Москва менен согушту токтотуу боюнча макулдашууга жетишүүгө аракет кылып жаткан учурга туш келди.
Кырдаалды Орусиянын дизель отунун жеткирүүгө байланышкан талаш-тартыштар, Starlink спутниктик байланышынын чектелиши, америкалык чалгын маалыматтарын берүүдөгү көйгөйлөр жана АКШ Конгрессине жакындап калган аралык шайлоо ого бетер татаалдаштырууда. Ошол эле учурда Украина Европанын колдоосуна үмүт артып, Орусия украин энергетикалык объектилерине сокку урууну улантууда, ал эми Вашингтон сүйлөшүүлөрдү кайра баштоо үчүн зарыл болгон жеңилдиктерге жетишүүгө аракет кылууда, деп жазат InoZpress.
Зеленский эмне үчүн Трамптын талаптарын аткаруудан баш тартты
Каршылашуунун жаңы этабы 11-октябрда Дональд Трамп Орусия менен Украинанын энергетикалык инфраструктурага сокку уруусун токтотуу боюнча макулдашуу жетишилгенин жарыялагандан кийин башталган.
Бирок Reuters агенттигинин маалыматына ылайык, украин тарап сунушталган элдешүүнүн толук шарттарын алдын ала алган эмес. Москва да башында мындай макулдашуу түзүлгөнүн ырастаган эмес.
Ошол учурда Зеленский Орусия да ушундай милдеттенмелерди аткарса, Киев өз ара чабуулдарды токтотууну колдоого даяр экенин билдирген.
Украина президенти өз позициясын төмөнкүчө түшүндүргөн:
Украина ок атышууну токтотууну колдойт жана Орусия да аны колдошу маанилүү. Биз америкалык тараптан толук маалымат күтүп жатабыз.
Кийинки күндөрү орус аскерлери Украинанын энергетикалык объектилерине сокку урууну улантышкан. Киев муну өз ара милдеттенмелердин аткарылбаганы катары баалап, чектөөлөрдү бир тараптуу сактоодон баш тарткан.
14-октябрда Зеленский Улуу Британияга барып, өлкө жетекчилиги менен сүйлөшүүлөрдү өткөргөн. Бул жолугушуулардын фонунда украин президенти Вашингтонго карата ачык сын-пикирлерин күчөткөн.
Киевдин өзгөчө нааразычылыгын АКШнын аскердик технологиялар тармагындагы чектөөлөрү, Орусиянын энергетикалык ресурстарын жеткирүүгө карата санкциялык басымдын жумшартылышы жана Трамптын украин жетекчилигине байланыштуу билдирүүлөрү жараткан.
Вашингтон менен мамиледеги өзгөрүүлөргө баа берип жатып, Зеленский өкүнүчүн билдирген:
Күчтүү өнөктөшүбүздөн ажырап жатканыбыз өкүнүчтүү.
15-октябрда Украина Орусиянын мунай иштетүүчү ишканаларына чабуулдарын кайра баштаган.
Associated Press агенттигинин маалыматына караганда, украин учкучсуз учуучу аппараттары Рязань шаарындагы мунай иштетүүчү заводго сокку урган. Ишканада өрт чыккан.
Орусиянын Коргоо министрлиги чабуул болгонун ырастап, окуянын өз версиясын билдирген.
Al Jazeera келтирген орусиялык ведомствонун билдирүүсүндө мындай деп айтылат:
Киев режими Рязань шаарындагы мунай иштетүүчү заводго ири масштабдагы чабуул жасоого аракет кылды.
Орус тарап өрт учкучсуз аппараттардын сыныктары кулагандан кийин чыкканын ырастоодо.
Чабуулдардын кайра башталышы энергетикалык объектилерге сокку урууну чектелген деңгээлде болсо да токтотуу боюнча макулдашууга азырынча жетишилбегенин көрсөттү.
Трамп Украинадан эмнени талап кылууда жана ага жыйынтык эмне үчүн керек
АКШ администрациясы Украинанын Орусиядагы мунай иштетүүчү заводдорго чабуулдарын токтотууну эл аралык күйүүчү май рыногун турукташтыруу зарылдыгы менен байланыштырат.
Кошумча фактор катары Иран менен болгон согуш да таасир этти. Ал энергетикалык ресурстарды жеткирүүдө олуттуу үзгүлтүктөрдү жаратып, күйүүчү майдын кымбатташына алып келди.
Financial Times басылмасынын маалыматына ылайык, АКШ менен Израилдин Иранга каршы жаңжалы башталгандан бери Европада газдын баасы болжол менен 140%га өсүп, дизель отуну эки эсе кымбаттаган.
Энергия ресурстарынын кымбатташы Трамптын администрациясы үчүн ички көйгөйгө айланды. Күйүүчү майдын жогорку баасы америкалык керектөөчүлөрдүн чыгымдарын көбөйтүп, Конгресске шайлоо алдында кошумча саясий тобокелдиктерди жаратууда.
Мындай шартта Вашингтон Орусиянын дизель отунун жеткирүү көлөмүн көбөйтүүнү рыноктогу басымды азайтуунун жолдорунун бири катары карай баштаган.
Reuters агенттиги кабарлагандай, Трамп энергетикалык элдешүү демилгесин көтөрүп, ошол эле учурда дизель отунун жеткирүү маселесинде Орусия менен кызматташуу мүмкүнчүлүгүн белгилеген.
Мындай мамиле АКШнын саясий жетекчилигинин ичинде пикир келишпестиктерди жаратты. Мыйзам чыгаруучулардын бир бөлүгү Орусиянын энергетикалык ресурстарына карата чектөөлөрдү жумшартууга каршы чыкты.
Ак үй үчүн дагы бир көйгөй — Украинанын мунай иштетүүчү заводдорго соккулары Орусиянын мунай иштетүү мүмкүнчүлүгүн азайтып, күйүүчү майдын сунушун көбөйтүү пландарын татаалдаштырууда.
Ошол эле учурда америкалык администрация энергетикалык макулдашууларды кеңири тынчтык жөнгө салуу процессинин баштапкы этабы катары пайдаланууга умтулууда.
Эгер Вашингтон энергетикалык объектилерге өз ара сокку урууну токтотууга жетише алса, согуштук аракеттерге кийинки чектөөлөрдү киргизүүнү талкуулоо үчүн практикалык негиз пайда болот. Бирок мындай ырааттуулук согушуп жаткан эки тараптын тең макулдугуна көз каранды.
АКШ Киевге кысым көрсөтүү үчүн кандай рычагдарды колдонууда
Вашингтондун украин жетекчилигине таасир этүүчү бир нече куралы бар. Алар аскердик жардам жана технологиялык инфраструктура менен байланышкан.
Эң сезимтал багыттар катары курал-жарак жеткирүү, америкалык чалгын маалыматтары жана спутниктик байланыш системаларына жетүү мүмкүнчүлүгү калууда.
The Washington Post басылмасы кабарлагандай, америкалык өкүлдөр украин тарапка Орусиянын мунай иштетүүчү ишканаларына чабуулдарды улантуу аскердик жана чалгындоо колдоосуна коркунуч жаратышы мүмкүн экенин эскертишкен.
Орусиянын баллистикалык ракеталарына каршы колдонулуучу Patriot комплекстери үчүн зениттик ракеталар өзгөчө мааниге ээ.
Мындай жеткирүүлөрдүн чектелиши Украинанын шаарларын, энергетикалык ишканаларын жана аскердик инфраструктурасын коргоону татаалдаштырышы мүмкүн.
Дагы бир көйгөй чалгын маалыматтарына байланыштуу.
Financial Times басылмасынын маалыматына ылайык, Зеленский Орусиянын Киевге жасаган баллистикалык соккуларынын бири тууралуу украин тарап өз убагында эскертүү албаганына нааразы болгон.
Сөз «Искандер» үлгүсүндөгү беш ракета колдонулган чабуул жөнүндө болгон.
Ошол эле учурда Украинанын тышкы иштер министри Андрей Сибига америкалык чалгын маалыматтарын берүү уланып жатканын ырастаган. Ал эскертүүнүн кечигишин баллистикалык куралдарды колдонуунун өзгөчөлүктөрү менен байланыштырган.
Трамп да чалгындоо колдоосу толугу менен токтотулганын четке каккан.
Демек, Вашингтондун коркутуулары менен аскердик кызматташуунун иш жүзүндөгү абалын айырмалоо зарыл. Украина айрым чектөөлөргө туш болуп жатканына карабастан, америкалык жардам бир катар багыттар боюнча келүүнү улантууда.
Starlink жана чалгын маалыматтары: Украина АКШга канчалык көз каранды
Украин аскерлери колдонгон Starlink жана Starshield спутниктик системаларынын иштеши чыңалуунун өзүнчө булагына айланды.
14-октябрда согуштук тапшырмаларды аткарууда колдонулган терминалдардын кыймыл ылдамдыгына чектөөлөр киргизилгени тууралуу маалыматтар пайда болгон.
Жарыяланган маалыматтарга ылайык, Starshield системасына саатына болжол менен 100 миль, башкача айтканда 160 чакырым ылдамдык чектөөсү коюлган.
Мындай параметрлер алыскы аралыктагы операцияларды аткарган учкучсуз аппараттар үчүн өзгөчө маанилүү.
Ошол эле учурда фронт тилкесинде, командалык пункттарда жана аскердик унааларда спутниктик байланыш иштөөнү уланткан.
The Guardian белгилегендей, америкалык спутниктик кызматтарга киргизилген чектөөлөр Трамп администрациясынын Киевге кысымы күчөгөн учурга туш келген.
Украина үчүн бул технологияларга көз карандылыктын бир нече кесепети бар.
Биринчиден, спутниктик терминалдар радиоэлектрондук күрөш активдүү жүргөн шартта аскердик бөлүктөрдү башкаруу жана маалымат берүү үчүн колдонулат.
Экинчиден, америкалык чалгындоо мүмкүнчүлүктөрүнө жетүү ракеталык чабуулдар тууралуу эскертүүгө, операцияларды пландаштырууга жана ыкчам маалымат алууга таасир этет.
Үчүнчүдөн, айрым технологиялык кызматтардын чектелиши Украина Орусиянын аскердик жана энергетикалык инфраструктурасына сокку уруу үчүн колдонгон алыскы аралыкка учуучу дрондорду пайдаланууну татаалдаштырышы мүмкүн.
Ошол эле учурда спутниктик байланышты толугу менен өчүрүү жана жабдуулардын айрым категорияларына техникалык чектөөлөрдү киргизүү ар башка кесепеттерге алып келет.
Украин армиясынын карамагында өзүнүн иштеп чыгуулары жана европалык чечимдерди камтыган резервдик байланыш каражаттары бар. Бирок алардын мүмкүнчүлүктөрү жана колдонуу масштабы SpaceX инфраструктурасынан айырмаланат.
Ошондуктан америкалык администрациянын технологиялар тармагындагы чечимдери АКШ согуштук аракеттерге түздөн-түз катышпастан эле украин армиясынын мүмкүнчүлүктөрүнө таасир эте ала турган эң маанилүү факторлордун бири бойдон калууда.
Улуу Британия менен Европанын колдоосу: Зеленский Лондондон эмне алды
Вашингтон менен жаңжалдын фонунда украин жетекчилиги европалык өнөктөштөрү менен байланыштарды активдештирди.
Лондонго болгон сапарында Зеленский король Карл III жана Улуу Британиянын премьер-министри Энди Бернем менен жолуккан.
Reuters агенттиги кабарлагандай, британ өкмөтү Украинага 45 миллион фунт стерлинг өлчөмүндө жаңы аскердик жардам пакети бөлүнөрүн жарыялаган.
Анын курамына Орусиянын чабуулдарын кайтарууга зарыл болгон ракеталарды кошкондо, абадан коргонуу каражаттары кирген.
Лондон ошондой эле Вашингтон менен Москванын орус дизель отунун жеткирүү боюнча макулдашууларына каршы чыгып, Орусияга санкциялык басымды улантуу ниетин ырастаган.
Британ бийлиги Орусиянын суюлтулган жаратылыш газын экспорттоону камсыздаган компанияларга жана кызмат көрсөтүүчүлөргө карата кошумча чектөөлөрдүн үстүндө иштеп жатат.
АКШ администрациясы менен мамиле начарлап жаткан шартта Улуу Британиянын колдоосу Киев үчүн өзгөчө мааниге ээ.
Бирок Европанын жардамы Украинанын америкалык курал системаларына, спутниктик инфраструктурага жана чалгындоо мүмкүнчүлүктөрүнө көз карандылыгын толугу менен жойбойт.
Ошол эле учурда Зеленский Батыштагы өнөктөштөрүнөн кошумча Patriot комплекстерин жана алар үчүн ракеталарды алууга аракет кылууну улантууда.
Пирс Моргандын программасына берген маегинде, анын мазмунун Reuters агенттиги жарыялаган, украин президенти Трамптын азыркы позициясын эмне үчүн кабыл алынгыс деп эсептей турганын түшүндүргөн.
Президент Трамп бир тарапты, биздин тарапты эмес, башка тарапты тандаганда, бул жүрөк оорутат.
Зеленский ошондой эле АКШ президентин Киев менен Москванын ортосунда ортомчу катары кабыл алууга даяр экенин, бирок андан ырааттуу позиция күтөрүн билдирген.
Эгер сиз ортодо болсоңуз, ортодо калышыңыз керек.
Вашингтондун акыркы чечимдеринен кийин өзүн сатып кеткендей сезип жатабы деген суроого Зеленский мындай деп жооп берген:
Чынында, ооба. Бирок бул менин эмоцияларымдан же сезимдеримден бир аз татаалыраак маселе.
Украин президенти аймактар жана эгемендик маселелерин жалаң экономикалык бүтүмдүн предмети катары кароого болбой турганын өзүнчө баса белгилеген.
Биз өз өлкөбүздү сатпайбыз. Биз үчүн бул бизнес эмес, бул биздин жашообуз жана биздин өлкөбүз.
Бул билдирүүлөр Трамп украин жетекчилигин алмаштыруу зарылдыгын ачык түрдө четке какпагандан кийин айтылган.
Орусиянын позициясы: Москва Вашингтондон эмнени күтүп жатат
Орусиянын жетекчилиги үчүн АКШ менен сүйлөшүүлөр согушту мүмкүн болгон токтотуу жолдорун талкуулоонун багыттарынын бири бойдон калууда.
Бирок Москва Трамптын 11-октябрдагы билдирүүсүнөн кийин толук кандуу энергетикалык элдешүү боюнча макулдашуу түзүлгөнүн ырастаган эмес.
The Moscow Times басылмасы кабарлагандай, Орусия президентинин басма сөз катчысы Дмитрий Песков 12-октябрда энергетикалык объектилерге сокку урууну мүмкүн болгон токтотуу маселеси боюнча байланыштар уланып жатканын билдирген.
Орусиялык өкүл мүмкүн болуучу макулдашуу мунай иштетүүчү заводдорго гана тиешелүү болобу же инфраструктуранын башка объектилерин да камтыйбы, тактаган эмес.
Песков Кремлдин позициясын төмөнкүчө билдирген:
Байланыштар уланууда. Бул маселе боюнча айта турган маалыматыбыз болгондо, сөзсүз кабарлайбыз.
Москва ошондой эле Киевдин расмий түрдө түзүлгөн макулдашууну бузуу боюнча айыптоолорун четке каккан. Анткени ошол учурда эки тарап тең ырастаган макулдашуу болгон эмес.
Орусиянын позициясы менен Украинанын талаптарынын ортосунда принципиалдуу карама-каршылык сакталууда. Киев энергетикалык объектилерге өз ара сокку урууну токтотууну талап кылса, орус аскерлери украин объектилерине чабуулдарын улантууда.
Ошол эле учурда Орусия мунай продуктуларын экспорттоо мүмкүнчүлүгүн сактап калууга кызыкдар. Бул айрыкча америкалык санкцияларды жумшартуу маселеси талкууланып жаткан шартта маанилүү.
Дизель отуну боюнча макулдашуулар Москва үчүн кошумча экономикалык мүмкүнчүлүктөрдү ачышы мүмкүн.
Муну менен катар орус бийлиги Украинанын мунай иштетүүчү ишканаларга чабуулдарын өзүнүн энергетикалык инфраструктурасына карата аскердик коркунуч катары карайт.
2025-жылдын август айында Анкоридж шаарында өткөн Владимир Путин менен Дональд Трамптын сүйлөшүүлөрү өзүнчө мааниге ээ. Алар Москва менен Вашингтондун согуш боюнча түз диалогунун этаптарынын бири болгон.
Бирок андан кийинки дипломатиялык байланыштар согушту аяктоонун макулдашылган шарттарына алып келген эмес.
Азыркы кырдаал чектелген макулдашуулар да Орусия, Украина жана АКШ ортосунда макулдашууну талап кыларын көрсөтүүдө. Вашингтондун билдирүүлөрү өзүнөн өзү согуштук аракеттердин токтошун камсыздай албайт.
АКШдагы ички карама-каршылыктар жана республикачылардын позициясы
Трамптын Украинага кысымы америкалык саясий жетекчиликтин ичиндеги пикир келишпестиктердин фонунда күч алууда.
Президенттин администрациясы энергетикалык рынокту турукташтырууга аракет кылуу менен бирге эл аралык жаңжалдарга байланышкан чыгымдарды жана саясий тобокелдиктерди азайтууну көздөйт.
Бирок АКШнын аскердик-саясий жетекчилигинин айрым өкүлдөрү Орусияны ооздуктоо саясатын улантууну жактап жатышат.
12-октябрда АКШнын Европадагы күчтөрүнүн командачысы жана НАТО күчтөрүнүн Европадагы жогорку башкы командачысы генерал Алексус Гринкевич Брюсселде Орусиянын мүмкүн болгон агрессиясына каршы турууга даярдык тууралуу билдирүү жасаган.
The Washington Post басылмасынын маалыматына ылайык, генерал жогорку тактыктагы куралдарды жана автономдуу системаларды кошкондо, НАТОнун коргонуу мүмкүнчүлүктөрүн чыңдоо зарылдыгын баса белгилеген.
Ошол эле учурда америкалык тарап европалык өлкөлөрдүн PURL программасына салымдарын көбөйтүүнү талап кылууну улантууда. Бул программа аркылуу союздаштар Украина үчүн америкалык курал-жарак сатып алууну каржылайт.
Мындай жагдай татаал кырдаалды жаратат: Вашингтон Киевден айрым аскердик операцияларды токтотууну талап кылып жатканда, НАТО түзүмдөрү Украинанын коргонуусун колдоону улантууда.
Пикир келишпестиктер Орусиянын дизель отуну маселесине да тиешелүү. Москвага каршы катуу санкцияларды сактоону жактаган америкалык мыйзам чыгаруучулар чектөөлөрдүн жумшартылышын сындашууда.
Ошол эле учурда чалгын маалыматтарын берүү толугу менен токтотулушу мүмкүн деген билдирүүлөр тиешелүү чечим кабыл алынып, ишке ашырылганын билдирбейт.
Администрация менен Конгресстин айрым өкүлдөрүнүн позициясы да алардын Ак үй тарабынан киргизилиши мүмкүн болгон кийинки чектөөлөргө бөгөт коё аларына кепилдик бербейт.
АКШ Конгрессине шайлоо: ноябрь эмне үчүн кырдаалды өзгөртүшү мүмкүн
2026-жылдын 3-ноябрына белгиленген Конгресске аралык шайлоо АКШнын тышкы саясатына таасир этүүчү кошумча факторго айланууда.
Республикалык партия Өкүлдөр палатасына көзөмөлдү жоготуу коркунучуна туш болууда.
The Washington Post белгилегендей, демократтар Конгресстин төмөнкү палатасында көпчүлүктү түзүү үчүн кошумча үч орунга гана ээ болушу керек.
Ошол эле учурда партиянын жыйырмага жакын шайлоо округунда атаандаштыкка жөндөмдүү мүмкүнчүлүктөрү бар.
Республикачылардын абалына жашоо наркына байланыштуу шайлоочулардын нааразычылыгы, энергетикалык кризис жана Иран менен согуштун кесепеттери таасир этүүдө.
15-октябрда жарыяланган Associated Press жана NORC сурамжылоосуна ылайык, америкалыктардын Трамптын ишмердүүлүгүнө мамилеси негизинен терс бойдон калууда.
Изилдөөгө 1119 бойго жеткен америкалык катышкан, алардын 925и катталган шайлоочулар болгон.
Респонденттердин болжол менен үчтөн бири президенттин ишин оң бааласа, көпчүлүгү федералдык бийликтин ишинде өзгөрүүлөрдү жактайт.
Демократтардын арасында сурамжылоого катышкандардын төрттөн үч бөлүгү алдыдагы добуш берүүгө катышууну өтө маанилүү деп эсептейт. Республикачылардын арасында ушундай пикирди болжол менен 60%ы карманат.
Республикалык партиянын кыйынчылыктарына кошумча далил катары ага байланышкан саясий комитеттердин айрым шайлоо өнөктүктөрүнө жумшаган чыгымдарынын кыскарышы болду.
Кээ бир округдарда шайлоо мүмкүнчүлүктөрү начарлагандыктан, жарнаманы каржылоо азайтылууда.
Ошол эле учурда демократтар Өкүлдөр палатасына көзөмөлдү кайра алган учурда алгачкы 100 күндө аткарыла турган иш-аракеттер программасын даярдап жатышат.
Associated Press агенттиги кабарлагандай, демократиялык жетекчилик бир нече негизги багытты караштырууда:
- Трамп администрациясынын айрым бажы тарифтери боюнча чечимдерин жокко чыгаруу.
- Медициналык камсыздандыруу системасындагы салык жеңилдиктерин калыбына келтирүү.
- Medicaid программасына чыгымдарды кыскартуу чечимдерин кайра кароо.
- Иран менен согушту токтотууга багытталган добуш берүүлөрдү өткөрүү.
- Президенттик администрациянын ишмердүүлүгү боюнча, анын ичинде мүмкүн болгон коррупция маселелерине байланыштуу кеңири иликтөөлөрдү жүргүзүү.
Өкүлдөр палатасындагы демократтардын лидери Хаким Джеффрис партия жаңы көпчүлүктү түзгөндөн кийин бул демилгелерди дароо ишке ашыра баштай алат деп эсептейт.
Ошол эле учурда Трампка импичмент жарыялоо маселеси ачык бойдон калууда. Парламенттик иликтөөлөргө даярдык көрүү президентти кызматтан четтетүү жол-жобосу автоматтык түрдө башталат дегенди билдирбейт.
Демократтар жеңишке жеткен күндө да Конгресстин мүмкүнчүлүктөрү Сенаттагы орундардын бөлүштүрүлүшүнө жана президенттин вето коюу укугуна көз каранды болот.
Украина багыты үчүн шайлоонун жыйынтыгы түздөн-түз мааниге ээ. Конгресстин курамынын өзгөрүшү аскердик жардамды каржылоого, санкциялык саясатка жана администрациянын айрым тышкы саясий чечимдерди ишке ашыруу мүмкүнчүлүгүнө таасир этиши мүмкүн.
Бирок Конгресстин жаңы курамы 2027-жылдын январында гана ишке киришет. Ошондуктан ноябрдагы шайлоо 2026-жылы эле саясий кырдаалды өзгөртүшү мүмкүн, бирок өзүнөн өзү АКШнын саясатын дароо кайра кароону камсыздай албайт.
Иран менен согуш Украина боюнча сүйлөшүүлөргө кандай таасир этүүдө
АКШ менен Израилдин Иранга каршы аскердик аракеттери Трамп администрациясына кошумча басымдын булагына айланды.
Жакынкы Чыгыштагы энергетикалык маршруттар аркылуу жеткирүүлөрдүн үзгүлтүккө учурашы мунайдын жана мунай продуктуларынын эл аралык бааларынын өсүшүнө алып келди.
Бул Вашингтондун рынокто жеткиликтүү күйүүчү майдын көлөмүн, анын ичинде орус дизелин көбөйтүүгө кызыгуусун күчөттү.
Бирок мындай мамиле Орусиянын энергетикалык ресурстарды экспорттоодон түшкөн кирешесин чектөөгө багытталган санкциялык стратегияга каршы келет.
Украина үчүн орус күйүүчү майына карата санкциялардын жумшартылышы кошумча тобокелдиктерди жаратат. Анткени мунай жана газдан түшкөн киреше Орусиянын бюджетин каржылоонун булактарынын бири бойдон калууда.
Европа мамлекеттери үчүн да бул маселе энергетикалык коопсуздук менен байланыштуу.
15-октябрдагы Евробиримдиктин саммитинде энергия ресурстарынын кымбатташы талкуунун негизги темаларынын бири болгон.
Financial Times басылмасынын маалыматына ылайык, европалык өкмөттөр керектөөчүлөрдүн чыгымдарын азайтуу чараларын, анын ичинде газдын баасын мүмкүн болгон жөнгө салууну жана бюджеттик колдоону караштырып жатышат.
Мындай шартта АКШнын, Евробиримдиктин, Украинанын жана Орусиянын энергетикалык кызыкчылыктары бири-биринен айырмаланууда.
Вашингтон күйүүчү майдын баасын төмөндөтүүгө умтулууда. Киев Орусиянын согушту каржылоо мүмкүнчүлүктөрүн чектөөгө аракет кылууда. Москва экспорттук кирешелерин сактап калууга кызыкдар, ал эми европалык өкмөттөр энергетикалык коопсуздук жана Украинаны колдоо маселелерин бир эле учурда чечүүдө.
Бул карама-каршылыктар чектелген энергетикалык элдешүү боюнча макулдашууга жетишүүнү да татаалдаштырууда.
2026-жылдын аягына чейин Украинада тынчтык орношу мүмкүнбү
15-октябрга карата сүйлөшүү процесси чечилбей калган бир нече маселеден улам татаал бойдон калууда.
Биринчи маселе энергетикалык инфраструктурага сокку урууну токтотууга байланыштуу. Украина өз ара милдеттенмелердин аткарылышын талап кылууда, Орусия толук кандуу макулдашууну ырастай элек, ал эми америкалык администрация сунушталган чектөөлөрдүн аткарылышына жетишүүгө аракет кылууда.
Экинчи маселе Киевге аскердик колдоо көрсөтүүгө тиешелүү. Курал-жарак, чалгын маалыматтарын жеткирүүгө жана америкалык технологияларды колдонууга жаңы чектөөлөр киргизилиши мүмкүн деген жагдай Украинанын коргонуусу үчүн кошумча тобокелдиктерди жаратууда.
Үчүнчү маселе келечектеги тынчтык келишиминин шарттарына байланыштуу. Аймактар, коопсуздук кепилдиктери жана ок атышууну токтотууну көзөмөлдөө маселелери тараптардын өзүнчө макулдашуусун талап кылат.
Төртүнчү маселе Украинаны колдоону улантып, Орусиянын күйүүчү май экспортунан түшкөн кирешесин көбөйтө турган чечимдерге каршы чыгып жаткан Европа мамлекеттеринин позициясына байланыштуу.
Акырында, АКШдагы ички саясий кырдаал Ак үйдүн Украинадагы согушту жөнгө салууга гана көңүл буруу мүмкүнчүлүгүн чектөөдө.
Азыркы учурда эң жакын дипломатиялык милдет энергетикалык объектилерге өз ара сокку урууну токтотуу боюнча аткарылышын текшерүүгө мүмкүн болгон макулдашууга жетишүү бойдон калууда.
Бирок 15-октябрдагы окуялар Вашингтон сунуштаган механизм азырынча иштебей жатканын көрсөттү.
Орусия Украинага каршы аскердик операцияларын улантууда, Киев орус мунай иштетүүчү ишканаларына соккуларын кайра баштады, ал эми америкалык администрация украин жетекчилигине кысымды күчөтүүдө.
Мындай шартта окуялардын мындан аркы өнүгүшүнүн үч мүмкүн болгон багыты сакталууда.
Биринчи сценарийде АКШ, Украина жана Орусия чектелген деңгээлде сокку урууну токтотууга макулдашып, аны кийинки сүйлөшүүлөр үчүн пайдаланат.
Экинчи сценарийде Вашингтон Киевге кысымды күчөтүп, аскердик жана технологиялык жардамга кошумча чектөөлөрдү киргизет. Бирок бул Москванын Украина үчүн алгылыктуу шарттарга макул болоруна кепилдик бербейт.
Үчүнчү сценарийде согуштук аракеттер уланып, дипломатиялык процесс жалпы макулдашуусуз айрым байланыштар жана сунуштар менен гана чектелип калат.
2026-жылдын аягына чейин согушту токтотуу мүмкүнчүлүгү биринчи кезекте Киев менен Москванын ортосунда макулдашууларга жетишүүгө жана алардын аткарылышын камсыздоочу механизмдердин болушуна көз каранды.
Акыркы окуялар тараптардын ортосунда олуттуу карама-каршылыктар сакталып жатканын көрсөтүүдө. Ок атышууну токтотуу боюнча ырасталган макулдашуу жок, ал эми энергетикалык объектилерге өз ара соккулардын кайра башталышы сүйлөшүүлөрдү дагы татаалдаштырууда.
Демек, 2026-жылы дипломатиялык жол менен тынчтыкка жетишүү мүмкүнчүлүгү өтө төмөн көрүнүүдө. Бирок окуялар ушунчалык тездик менен өнүгүп жаткандыктан, жүз пайыздык так жыйынтык чыгаруу өтө эле шашылыш кадам болмок.
Эске салсак, буга чейин АКШ менен Евробиримдик Украинадагы согушту токтотуу үчүн тынчтык планынын шарттарын даярдап жатканы тууралуу жазганбыз.
